❓آیا عمل به فتوای علما، تقلید کورکورانه نیست؟
✳️ تقلید، پیروی از اهل علم در هر زمینهای است بعد از اینکه با تحقیق و تفحص به صداقت و درستی و اهل علم بودن آن شخص اطمینان پیدا کردیم بنابراین تقلید پیروی کورکورانه نیست! مثل اینکه شخصی بقّال برای کسی که بیماری سختی دارد، نسخه بپیچد! طبیعی است آن بیمار و کلا هیچ شخص عاقلی به این نسخه دل خوش نمیکند اما همین شخص اگر بداند فلانی دکتر متخصص است آن هم در رشته همان بیماری، با اطمینان کامل به سراغ او میرود و به نسخهی او اطمینان میکند! اطمینان و عمل به نسخهی آن پزشک متخصص، هیچ وقت عمل اشتباه و کورکوانه تلقی نخواهد شد زیرا اول به علم و تخصص آن شخص اطمینان پیدا کرده بود.
↩در تقلید در مسائل شرعی هم قضیه همین است؛ یعنی هیچ کسی نمیگوید تقلید کورکورانه بلکه در همه رسالهها آمده است که باید مجتهدی که شرایط پیروی کردن دارد را بشناسید، یعنی اول باید تحقیق کنید، بعد از آنکه به علم و تخصص و نیز صداقت و عدالت یک مجتهد علم پیدا کردید میتوانید از او تقلید کنید نه همین طور بدون تحقیق! با این وجود، انسان میتواند کلا راه احتیاط پیش بگیرد و اصلا تقلید نکند! در همه رسالههای عملیه در مسائل اول آمده است: انسان باید درباره احکام شرعی به یکی از سه روش زیر عمل کند:
۱- مجتهد بشود؛ اجتهاد= یعنی بدست آوردن قدرت علمی برای استنباط و کشف احکام شرعی از دلیلهای مربوط به آن؛ مثل اینکه کسی برود درس بخواند و دکتر شود؛ چنین شخصی که نیاز به مراجعهی به دکتر ندارد؛ خودش برای خودش نسخه مینویسد.
۲- احتیاط کند؛ احتیاط= یعنی از بین فتاوای مجتهدین طوری عمل کند که یقین کند به وظیفه خود عمل کرده است. مثلا اگر مجتهدی عملی را واجب بداند و مجتهد دیگر آن را مستحب بداند؛ انسان باید آن کار را انجام دهد تا به احتیاط عمل کرده باشد.
از آن جا که شرط عمل به احتیاط در احکام شرعى، آگاهى کامل به موارد احتیاط است که فقط عده ى اندکى از آن اطلاع دارند، تقلید براى عموم مردم بهتر است.
۳. تقلید کند؛ تقلید= یعنی طبق فتاوی و نظریات مجتهدی که واجد شرایط است عمل کند.
با این توضیحات روشن شد که تقلید بر همه اینها مقدم است زیرا رسیدن به مرحلهی اجتهاد سالها زمان میبرد لذا در این سالها یا باید احتیاط کرد و یا تقلید؛ احتیاط هم که سخت است و سنگین لذا بهترین راه این است که انسان با تحقیق و تفحص، مجتهدی که واجد شرایط تقلید است را پیدا کرده و از او پیروی کند؛ نکتهی مهم آن است که شرایطی برای مجتهد قابل تقلید بیان میشود بسیار دقیق و حساس است تا جایی که برخی علما فتوا دادند که باید نزد مردم هم مقبول باشد!
در ذیل به این شرایط توجه کنید؛
شرایط مجتهدی که باید از او تقلید کرد:
۱- عاقل باشد.
۲- بالغ باشد.
۳- مرد باشد.
۴- شیعه دوازده امامی باشد.
۵- حلال زاده باشد.
۶- عادل باشد. برخی از علما، علاوه بر عدالت، نداشتن سابقه فسق معروف بین مردم را نیز معتبر میدانند.
۷- زنده باشد.
۸- اعلم باشد؛ که خصوصا در مسائل مورد اختلاف و مبتلا به، لازم است.
۹- حریص به دنیا نباشد. که البته برخی از علما این شرط را لازم نمیدانند.
حال اگر کسی با تحقیق و تفحص مجتهد متخصص واجد شرایط فوق را پیدا و از او تقلید و پیروی کند، به هیچ وجه تقلید او، پیروی کورکورانه نخواهد بود. ۳ فروردین ۱۳۹۹
