مقدمه
واقعه غدیر از مهمترین وقایع تاریخ اسلام است که در آن، پیامبر اسلام (صلیاللهعلیهوآلهوسلّم) هنگام بازگشت از حجه الوداع در ۱۸ ذیالحجه سال دهم قمری در مکانی به نام غدیر خم، امام علی (علیهالسّلام) را ولی و جانشین خود معرفی کرد و حاضران که بزرگان صحابه نیز در میانشان بودند در آنجا با امام علی (علیهالسّلام) بیعت کردند. واقعه غدیر در تمامی کتب شیعه و در کتب معروف اهل سنت به صورت متواتر نقل شده است.
غدیر در کتب اهل سنت
جهت اختصار، به ذکر یک روایت تاریخی مختصر درباره حادثه غدیر از منابع اهل سنت بسنده میکنیم؛ احمد بن حنبل در مسند خود با دو سند از براء بن عازب نقل کرد که براء گفت: با رسول خدا در سفر بودیم پس در گودال خم پیاده شدیم منادیان در میانه ما صدا زدند: (الصَّلاهُ جامِعَهٌ) کنایه از اینکه همه باید جمع شوید، پس زیر دو درخت را جارو زدند برای رسول خدا، آن حضرت نماز ظهر را خواند بعد دست علی را گرفته، فرمود: آیا نمیدانید که من از مومنین به خود ایشان سزاوارترم (و اختیاردارتَرم)؟ گفتند: بله؛ فرمود: آیا نمیدانستید که من از هر مومنی اختیار دارتر از خودش به اویم؟ گفتند: بله؛ براء گفت: پس رسول خدا دست علی را گرفت و فرمود: هر که من مولای او بودم پس علی مولای اوست، خدایا دوست بدار هر که او را دوست بدارد و دشمن بدار هر که با او دشمنی کند!
براء گفت: پس عمر بعد از این جریان علی را دید و به او گفت: گوارا باد بر تو ای پسر ابی طالب که همواره و برای همیشه مولای هر مومن و مومنهای هستی![۱]
دوست یا امام؟!!
اهل سنت اشکالات متعددی بیان کردند تا اثبات امامت امیرالمومنین علی بن ابی طالب از حدیث غدیر را نفی کنند که همه آن اشکالات بی اساس بوده و در کتب مربوطه حتی از سوی علمای اهل سنت پاسخ داده شدهاند تا چه رسد به شیعیان.
یکی از اشکالات مشهور و شناخته شده آنها این است که کلمه مولی در حدیث غدیر معانی متفاوتی دارد و اینکه بگوئیم مولی یعنی ولیّ و سرپرست (امام) قابل قبول نیست!
در پاسخ اما ما در این مختصر تنها به همان روایتی که از کتاب مسند احمد بن حنبل نقل کردیم اکتفا میکنیم؛ قرینهای که در کلام پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله آمده است قرینهای است که معنای سرپرست و صاحب امر را اثبات میکند؛ در آن روایت عبارت «ألَستُم تَعْلَمُونَ أنِّی أَولَی بِالمُؤمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ» دو بار -با مختصر تفاوت لفظی- آمده است که پیامبر خود را صاحب اختیار و اولی به تصرف معرفی و برای آن از حاضرین اعتراف میگیرد که در هر دو بار، از حاضران جواب بلی شنیده شد! بعد از این دو اعتراف بود که پیامبر فرمود: «هر که من مولای اویم پس علی مولای اوست»؛ و این یعنی آن ولایتی که پیامبر از حاضران اعتراف گرفت و حُضار تایید کردند برای علی بن ابی طالب هم همان ولایت ثابت است و بعد از پیامبر علی دارای آن مقام و دارای آن ولایت است.
مقدمه حدیث
البته اهل سنت بعد از پاسخ بزرگانی از خود و نیز پاسخ شیعیان به این اشکال آنها، چنگ به اشکالی دیگر زدند! آنها گفتند جملهی «الست اولی بالمومنین …» در حدیث غیر را راویان نقل نکردند!!!!!
علامه امینی این جملات را از شصت و چهار نفر از بزرگان حدیثی اهل سنت نقل کرده است![۲] که یکی از آنها احمد بن حنبل است که حدیث او قبلا ذکر شد و عبارت «ألَستُم تَعْلَمُونَ أنِّی أَولَی بِالمُؤمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ» به جای یک بار، دوبار در روایتش آمده است که خود نشان از تاکید پیامبر بر مسئلهی جانشینی حضرت علی دارد.
امام زمان در خطبه غدیر
البته به این مطلب هم توجه شود که رسول گرامی اسلام تنها ولایت و جانشینی امیرالمومنین علی را در روز غدیر مطرح نکرد بلکه ولایت و خلافت سایر ائمه هدی علیهم صلوات الله را نیز برای مردم بیان کردند؛ ایشان، حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه را نیز در این خطبه معرفی و اهمّ برنامههای آن حضرت را بیان نمودند؛ اولین مطلبی که رسول گرامی اسلام در معرفی امام زمان مطرح کردند این است که مهدی از ما خاندان نبوّت و امامت است؛ آن حضرت فرمود: «مَعاشِرَ النَّاسِ انِّی نَبِی وَعَلِی وَصِیی اَلا اِنَّ خاتَمَ الْاَئِمَّهِ مِنَّا الْقائِمُ المَهدِی»[۳]؛ (ای مردم، همانا من پیامبر و علی وصی و جانشین من است، آگاه باشید که آخرین امام از ما، مهدی، قائم (آل محمد) است).
غدیر فراتر از تاریخ
حادثه غدیر فقط یک حادثه خاص تاریخی نیست که در زمان خود واقع شده باشد، بلکه تعیین سرنوشت تمام انسانها در طول تاریخ است. به همین جهت، نوشتن و سخن گفتن از غدیر خم در هر زمان و مکانی بی مناسبت نیست؛ پیامبر اکرم درباره عمومیت غدیر و ابدی بودن و ماندگاری آن به حاضران فرمود: «خداوند عزّوجل به من امر کرد که از زبان شما اقرار بگیرم و پیمان امامت مومنین علی امیرالمؤمنین را محکم کنم» سپس حاضران را امر به اقرار نموده و فرمود: «پس همگی بگویید… (ای رسول خدا! این مطالبی را که در خطبهی غدیر فرمودید) از طرف تو به نزدیک و دور از فرزندان و فامیلهایمان میرسانیم، و خدا را بر آن شاهد میگیریم «و خداوند در شاهد بودن کفایت میکند» و تو نیز بر این اقرار ما، شاهد هستی».[۴]
و این وظیفه ایست بر عهده ما که غدیر را تبلیغ کرده و آن را به نسل امروز و فردای خود برسانیم و آنها را از این راه نجات آگاه کنیم.
منابع
[۱]. کتاب مسند احمد بن حنبل، حدیث براء بن عازب، صفحه ۱۳۴۷، حدیث ۱۸۶۷۱ و ۱۸۶۷۲٫
[۲] . الغدیر علامه امینی، جلد ۱، صفحه ۳۷۰، القرینه الاولی.
[۳] . اثبات الهدی، جلد ۵، صفحه ۱۸۳؛ در منابع اهل سنت نیز این مطلب بطرق مختلف آمده است، در سنن ابن ماجه، کتاب الفتن، صفحه ۱۳۶۷، حدیث ۴۰۸۶ آمده است: «المهدی منا اهل البیت».
[۴] . بحار الانوار، جلد ۳۷، صفحه ۲۱۵٫
