«.. وقتی ترجمه انگلیسی نسخههای حافظ را میبینیم، جایی ساقی را «Butlender» مثلا عرق فروشی [ترجمه کرده]. حال آنکه ساقی مفهوم دیگری در ادبیات عرفانی ما دارد…»
یادداشتی از : عبدالعلی بازرگان..
۱. عذاب به چه معناست؟ و چه کسی عذاب را اشتباه معنا کرد؟؟! قران خبر از نتایج اعمال میدهد! ….
پاسخ: چند کلامی در پاسخ به یادداشت آقای بازرگان
دید انصاف آن است که گاه، زبانی ظرفیت لغات آن، گنجایش معانیِ لغاتِ زبانِ دیگر را ندارد و این نقص متوجه معانی ژرف قرآنی نیست بلکه از آن لغت است که چنین ظرفیتی ندارد و این مطلب به معنای بی نقص بودن ترجمهها نیست بلکه اصلاح این معانی امری مستدام است.
ولی نویسنده گویا قصدش رسیدن به نتیجهای خاص است و این از آنجا روشن میشود که بر خلاف بیان خودِ قرآن، سیرهی صاحب و مُبَیِّن و مفسِّر قرآن را نادیده گرفته و صرفا به قرآن اکتفا کرد در حالی که قرآن میفرماید: “وَأَنزَلْنَا إِلَیْکَ الذِّکْرَ لِتُبَیِّن لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ إِلَیْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ”(نحل، ۴۴)
این مجمل برای پاسخ به مغالطهی آقای بازرگان کافیست لکن چند نکتهای را مختصرا در پاسخ به موضوعات مطرح شده و در تکمیل پاسخ فوق عرض میکنیم؛ امید است توجه فرمایید!
۱. عذاب به چه معناست؟
عذاب یعنی کیفر و عقوبت دنیوی یا اخروی اعمال انسان که در طول زندگی دنیا انجام میدهد که به گونههای مختلف روحی و جسمی و نیز خوراکی و پوشاکی بیان شده و در موعد خود اجرا میشود؛ و هرگز بدین معنی نیست که خداوند متعال منتظر است که انسان چپ برود، راست برود و خلافی انجام دهد او را عذاب و شکنجه میکند.
از سختترین عذابهای دنیوی، عذاب مهلت دادن است، یعنی اگر قرار باشد خداوند با هر تخلفی، انسان را عذاب کند، سنگ روی سنگ بند نمیآید یعنی انسان خاصی باقی نخواهد ماند لذا خداوند حکیم به خطاکاران مهلت میدهد و عذاب و عقوب خاص اعمال را به روز جزا موکول کرده است.
۲. در قرآن کیفری برای انسان نیست جز چند مورد!
در قرآن کریم، مجازاتهایی برای برخی اعمال ذکر شد که البته تکمله آن در روایات اهل بیت که همان مفسران قرآنند آمده است، ولی آنچه شایسته ذکر است در این مجال آن است که اساس کیفر در دنیا غالبا ناظر به جنبه عمومی و آثار اجتماعی جرم است، حتی در مواردی که هیچگونه کیفری در قرآن و روایات نباشد، میتوان به تناسب عمل، تنبیه و تعزیزی از جهت جنبه عمومی و اجتماعی آن، اعمال کرد چنانکه در همه جوامع این امر جاری است.
به این آیه شریفه توجه کنید: “الزَّانِیَهُ وَالزَّانِی فَاجْلِدُوا کُلَّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا مِائَهَ جَلْدَهٍ وَلَا تَأْخُذْکُمْ بِهِمَا رَأْفَهٌ فِی دِینِ اللَّهِ…” (نور، ۲)
در آین آیه، خداوند امر میکند که مرد و زنِ زناکار را صد ضربه شلاق بزنید و رافت به آنها نکنید! وقتی دستور و امر است پس باید پذیرفت که گاهی عقوبت باید باشد اما وقتی همین عمل زنا را کسی مطلع نشود و تنها بین خدا و خلق خدا باشد بدیهی است که عقوبتی هم در دنیا ندارد و در آخرت نتیجه عمل خود را خواهند دید.
پس انسان بین خود و خدایش مختار است اما نه این به این معنی که هرچه انتخاب کرد کیفر و عوقبتی نداشته باشد لذا اگر بد انتخاب کرد کیفر میبینید که همان نتایج اعمالش است ولی چنانچه عمل خلاف او آشکار شود همچون مثال فوق، عقوبت دنیوی خود را نیز از جهت جنبه عمومی و اجتماعی باید متحمل شود.
خداوند میفرماید: “إِنَّ الَّذِینَ یُحِبُّونَ أَن تَشِیعَ الْفَاحِشَهُ فِی الَّذِینَ آمَنُوا لَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ فِی الدُّنْیَا وَالْآخِرَهِ وَاللَّهُ یَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ” (نور، ۱۹) روشن است وقتی کسی که آشکار و شایع شدن فاحشه را دوست دارند در دنیا و آخرت عذاب دارد؛ کسی که خود فاحشه را آشکار و شایع میکند به طریق اَولی، در دنیا کیفری دارند حتی اگر آن عمل خلاف، بی حجابی، قمار و یا شراب خواری باشد.
۳. در قرآن آمده است کاری به کار مرتد نداشته باشید!؟
جهل نویسنده یا قصد و غرضش در اینجا بیشتر روشن میشود که حکم ارتداد را ساخته دستگاههای فقاهتی عنوان کرد و حال آنکه مجازات ارتداد در قرآن و سنت بیان شده است و عجیب است که بازرگان خود را مفسّر قرآن میداند ولی آیات ارتداد را نمیبیند!
آیا بازرگان این آیه شریفه را خوانده؟ “…وَمَنْ یَرْتَدِدْ مِنْکُمْ عَنْ دِینِهِ فَیَمُتْ وَهُوَ کَافِرٌ فَأُولَٰئِکَ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ فِی الدُّنْیَا وَالْآخِرَهِ…”(بقره، ۲۱۷) آیا آن را فهمیده؟؟؟ آیا میداند حبط اعمال یعنی چه؟؟؟ آن هم نه در آخرت بلکه حبط اعمال در دنیا!!؟ آیا در کنار این آیه و سایر آیات شریفه که به کیفر مرتد اشاره میکنند این روایت نبوی را دید که فرمود: “من بدّل دینه فاقتلوه” (مجتمع الزوائد هیثمی، ۶/ ۲۶۱)
علاوه بر اینکه از قدیم الایام میان علمای اسلام، شیعه و سنی این امری ثابت بود و چیزی تازه نیست که آن را ساخته دستگاه فقاهتی بخوانید! این کلام نویسنده نشان از بی اطلاعی او نسبت به علوم اسلامی دارد!
باید جهت اطلاع نویسنده عرض کنم حکم قتل برای مرتد، در سایر ادیان(یهود، مسیحیت و زرتشت) نیز موجود و ثابت است و اختصاصی به اسلام ندارد، بلکه بهترین حکم را دین اسلام بیان کرده است و میان مرد و زن و مرتد ملی و فطری تفاوت قائل شد که در نتیجه موارد معدودی محکوم به قتل میشوند بر خلاف سایر ادیان که حکم قتل برای مرتد به طور مطلق بیان شده است.
۴. خدا همه را آزاد گذاشت!
خدا همه را آزاد گذاشت ولی نه به معنای آزادی بی حد و مرز و نه به معنای آزادیای که چیزی بعدش نباشد و عقوبتی هم نباشد بلکه خداوند اختیار را به انسان داد که اگر مسیر نادرست را انتخاب کرد، انتخابش با پذیرش عواقب آن همراه باشد و یکی از آنها پذیرش عواقب تبدُّل دین است!
چنانکه کسی دین اسلام را پذیرفته باید بپذیرد که اگر بی نمازی کرد، عقوبتی دارد؛ بی حجابی کرد، عقوبتی دارد و همچنین سایر اعمال و چنانکه این اعمال را از حد خود فراتر ببرد به این معنی که به امنیت و آرامش فکری و اعتقادی جامعه آسیب بزند، کیفر و تنبیهی نیز در همین دنیا متحمل شود؛ _آقای بارزگان نوشت: اینها را من از خودم نمیگویم، همه اینها آیات قرآن است. همچنین میگوید: در دنیا کسی حق ندارد جلوی تلاشهای دیگری را بگیرد، به حقوق دیگران صدمه بزند. حالا سوال این است که اگر کسی جلو تلاش دیگری را گرفت و حق دیگری را ضایع کرد، چه باید کرد؟؟؟ آیا عقل نمیپذیرد که دولتها مجازاتی بازدارنده اعمال کنند؟؟؟ چنانکه در همه کشورها چنین مجازاتهایی مطرح است!؟
این اجمالی بود در این باب و مفصل آن جای خود میطلبد!/طباطبایی ۸ آذر ۱۳۹۹
