انسان، یا عالم است یا جاهل!
عالم یا هشیار است و یا ناسی و ساهی؛
هشیار کسی است که متوجه مسئله است که این نیازی به توضیح ندارد! عملش را صحیح و مطابق فتوای مرجع تقلید انجام میدهد.
ناسی و ساهی هم کسی است که چیزی را فراموش کرده یا دچار اشتباه شده است! مثلا فراموش کرد روزه است و چیزی بخورد و بعد متوجه شود که روزه بود. برای ساهی مثلا در نماز، میداند دارد نماز میخواند و سجده به جا میآورد و میداند باید دو سجده بجا آورد ولی از روی عجله یا چیز دیگری یک سجده بجا آورده و بعد متوجه میشود که باید متناسب با حکم مسئلهی پیش آمده عمل کند! به عنوان نمونه در مثال فوق، اگر در رکوع رکعت بعد یادش آمد باید بعد از سلام نماز، سجده را قضا و دو سجده سهو بجا آورد.
سهو و نسیان غالبا مترادف هم استعمال شده و هر دو در معنای فراموشی بکار میروند ولی گاهی متفاوت استعمال میشوند!
جاهل یا قاصر است و یا مقصر؛
۱- جاهل قاصر: کسی است که اصلاً متوجه جهل خود نیست و یا راهی برای بر طرف کردن جهل خود ندارد؛ یعنی عذری دارد.
۲- جاهل مقصر: به کسی گفته میشود که متوجه جهل خود بوده و راههای رفع جهالت خود را هم میداند ولی در آموختن احکام کوتاهی میکند.
